مجله برق اضطراری – بر پایه تازهترین گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، جهان در آستانه جهشی بزرگ در حوزه سرمایه گذاری در فناوری های پاک قرار دارد. طبق برآوردهای این نهاد معتبر، تا سال ۲۰۲۵، سرمایه گذاری جهانی در حوزه انرژیهای نوین از جمله انرژیهای تجدیدپذیر، انرژی هستهای و سامانههای ذخیرهسازی انرژی به بیش از ۲.۲ تریلیون دلار خواهد رسید؛ رقمی که تقریباً دو برابر میزان سرمایهگذاری پیشبینیشده برای سوختهای فسیلی است.
این گزارش، تصویری روشن از روندهای جدید سرمایهگذاری در حوزه انرژی ترسیم میکند و نشان میدهد که مسیر جهانی به سوی کربنزدایی و توسعه انرژیهای پایدار شتاب گرفته است.
انرژی خورشیدی؛ پیشتاز سرمایه گذاری جهانی
در میان انواع فناوری های پاک، انرژی خورشیدی بیشترین توجه سرمایه گذاران را به خود جلب کرده است. آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است که انتظار میرود تا سال ۲۰۲۵، میزان سرمایه گذاری در پروژههای خورشیدی به حدود ۴۵۰ میلیارد دلار برسد. این رقم نشاندهنده جایگاه کلیدی خورشید در آینده تأمین انرژی جهان است.
افزایش مقیاس پروژههای خورشیدی، کاهش هزینههای تولید، تسهیل فرآیند نصب و توسعه فناوری پنلهای فتوولتائیک، از جمله عواملی هستند که این رشد چشمگیر را امکانپذیر کردهاند. همچنین، حمایتهای سیاستی در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه، موجب ترغیب بخش خصوصی برای ورود گستردهتر به این عرصه شده است.
رشد قابلتوجه سرمایه گذاری در سامانههای ذخیرهسازی انرژی
در کنار انرژی خورشیدی، ذخیرهسازی انرژی نیز به یکی از ارکان اصلی شبکههای برق آینده تبدیل شده است. در گزارش IEA آمده است که سرمایهگذاری جهانی در سامانههای ذخیرهسازی انرژی، بهویژه باتریهای لیتیومیونی، تا سال ۲۰۲۵ به حدود ۶۶ میلیارد دلار خواهد رسید.
این سامانهها نقش مهمی در مدیریت نوسانات تولید انرژیهای تجدیدپذیر دارند. در ساعات اوج تولید – مانند ظهر تابستان در نیروگاههای خورشیدی – باتریها انرژی مازاد را ذخیره کرده و در ساعات کمنوری یا تقاضای بالا، آن را به شبکه بازمیگردانند. چنین رویکردی موجب پایداری و انعطافپذیری شبکه برق و کاهش نیاز به نیروگاههای پشتیبان خواهد شد.
با این حال، آژانس تأکید دارد که سطح سرمایهگذاری در حوزه ذخیرهسازی هنوز با انرژیهای خورشیدی و بادی فاصله دارد و لازم است با سیاستهای حمایتی و ارتقاء زیرساختها، این شکاف بهسرعت کاهش یابد.
کاهش چشمگیر سرمایه گذاری در سوختهای فسیلی
در مقابل رشد سرمایهگذاری در انرژیهای پاک، روند سرمایهگذاری در بخش نفت و گاز رو به کاهش گذاشته است. به گفته آژانس، در بخش بالادستی صنعت نفت، به دلیل افت قیمتها و کاهش چشمانداز تقاضا، سرمایهگذاریها تا سال ۲۰۲۵ حدود ۶ درصد کاهش خواهند یافت.
این روند نشاندهنده تغییر اولویتهای جهانی از تأمین انرژی مبتنی بر منابع آلاینده به سمت منابع پاک و پایدار است. بسیاری از شرکتهای بزرگ نفتی نیز با بازنگری در استراتژیهای خود، به سمت پروژههای تجدیدپذیر و فناوری های نوین همچون هیدروژن سبز و جذب کربن حرکت کردهاند.
هشدار درباره کمبود سرمایه گذاری در شبکه برق
با وجود رشد قابل توجه در تولید انرژیهای تجدیدپذیر، آژانس بینالمللی انرژی نسبت به کمبود سرمایه گذاری در شبکههای انتقال و توزیع برق هشدار داده است. بر اساس این گزارش، سالانه حدود ۴۰۰ میلیارد دلار صرف توسعه شبکههای برق در سطح جهانی میشود، اما این میزان کمتر از سطح مورد نیاز برای پشتیبانی از الکترونیکیسازی گسترده، حملونقل برقی و افزایش ظرفیت تولید انرژی های پاک است.
برای آنکه شبکههای برق بتوانند پایداری و امنیت موردنیاز در دهههای آینده را تأمین کنند، باید سرمایه گذاری در این حوزه به سطحی مشابه با سرمایه گذاری در تولید انرژی برسد. این هدف، البته با چالشهایی همچون بروکراسی پیچیده اداری، محدودیتهای زنجیره تأمین، کمبود ترانسفورماتور و کابلهای تخصصی مواجه است.
توسعه متوازن: رمز موفقیت در آینده انرژی
تحلیلگران معتقدند که تحقق اهداف کربنزدایی جهانی مستلزم رویکردی متوازن است؛ بهگونهای که نه تنها در تولید انرژیهای پاک، بلکه در بخشهای مکمل از جمله شبکههای برق، ذخیرهسازی انرژی، زیرساختهای حملونقل و بهبود بهرهوری نیز سرمایهگذاری کافی صورت گیرد.
با توجه به سرعت رشد مصرف برق در دنیا، بهویژه به دلیل افزایش استفاده از وسایل نقلیه برقی و دیجیتالی شدن صنایع، بهروزرسانی شبکههای برق و ارتقاء انعطافپذیری آنها، یکی از اولویتهای حیاتی دولتها و سرمایه گذاران بهشمار میرود.
جمعبندی: آینده روشن اما نیازمند هوشیاری
گزارش آژانس بینالمللی انرژی چشمانداز روشنی از آینده انرژیهای تجدیدپذیر ترسیم میکند. سرمایه گذاری ۲.۲ تریلیون دلاری تا سال ۲۰۲۵، نشاندهنده تعهد جهانی به گذار انرژی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی است. با این حال، تحقق کامل این چشمانداز، مستلزم رفع موانع ساختاری، تقویت زیرساختها و ایجاد هماهنگی میان بخشهای تولید، انتقال و مصرف انرژی خواهد بود.
در این مسیر، نقش دولتها در تدوین سیاستهای شفاف، نقشآفرینی بخش خصوصی در توسعه فناوری، و مشارکت عمومی در پذیرش و استفاده از فناوریهای نو، بیش از هر زمان دیگری پررنگ شده است.
