با افزایش تقاضای برق در کشور، بهویژه در فصول گرم سال، اهمیت منابع متنوع و پایدار انرژی بیش از پیش آشکار شده است. در این میان، مجله برق اضطراری بهعنوان رسانه تخصصی در حوزه انرژی و برق، نگاهی دقیقتر به جایگاه و کارکرد نیروگاههای خورشیدی در ساختار تولید برق کشور دارد. اگرچه برخی بر این باورند که سهم این نیروگاهها در مقایسه با نیروگاههای حرارتی چندان چشمگیر نیست، اما شواهد و اظهارات مقامات صنعت برق نشان میدهد که همین ظرفیت محدود نیز تأثیر بسزایی در مدیریت بار شبکه، کاهش مصرف سوخت فسیلی و پایداری سیستم برقرسانی ایفا میکند.
ظرفیت خورشیدی؛ کوچک اما کلیدی
رضا کفیلی، مدیرکل مهندسی و راهبری شبکه برق شرکت توانیر، در گفتوگو با رسانهها ضمن اشاره به اهمیت توسعه منابع تجدیدپذیر در کشور، تصریح کرد که حتی با وجود ظرفیت نهچندان بالای نیروگاههای خورشیدی در مقایسه با واحدهای حرارتی، این بخش از انرژی نقش موثری در کاهش بار شبکه برق کشور داشته است. وی تأکید کرد که بر اساس برنامهریزی شرکت توانیر و سازمان ساتبا، تعدادی از پروژههای خورشیدی در سال جاری وارد مدار شدهاند و تا پایان سال نیز تعداد دیگری بهرهبرداری خواهند شد تا بتوانند در تابستان آینده نقش مؤثرتری در تأمین برق بازی کنند.
چرا نیروگاههای خورشیدی اهمیت دارند؟
برخلاف تصور عموم، تأثیر نیروگاههای خورشیدی صرفاً به میزان تولید برق آنها محدود نمیشود. این نیروگاهها بهویژه در زمانهایی که مصرف برق به اوج میرسد – مانند ساعات میانی روز در تابستان – همراستا با بالاترین تابش خورشید فعالیت میکنند و میتوانند بخشی از نیاز شبکه را بهطور مستقیم پوشش دهند. این ویژگی منحصربهفرد باعث میشود که نیروگاههای خورشیدی بهعنوان مکملی بسیار مؤثر برای نیروگاههای حرارتی عمل کنند، بدون اینکه فشار زیادی بر زیرساختهای تولید سنتی وارد شود.
فاصله تولید و مصرف؛ چالشی که خورشیدی حل میکند
یکی از چالشهای ساختاری صنعت برق در ایران، فاصله زیاد میان مراکز تولید و نقاط پرمصرف مانند کلانشهرهاست. انتقال برق از فواصل دور نه تنها موجب تلفات زیاد انرژی میشود، بلکه نیازمند سرمایهگذاریهای سنگین در خطوط انتقال و پستهای برق است. کفیلی در این رابطه خاطرنشان کرد که با گسترش نیروگاههای خورشیدی در نزدیکی مراکز مصرف، این فاصله کاهش مییابد و تولید برق بهصورت محلی انجام میشود؛ راهکاری که نه تنها بهینهتر است، بلکه به کاهش تلفات و هزینههای جانبی نیز کمک میکند.
نیروگاههای حرارتی؛ پرهزینه و محدود
مدیرکل راهبری شبکه برق کشور در ادامه صحبتهای خود عنوان کرد که ساخت نیروگاههای حرارتی دیگر پاسخگوی نیازهای روزافزون جامعه نیست. هزینه بالای احداث، نیاز به سوختهای فسیلی، هزینههای نگهداری و نیز تأثیرات زیستمحیطی منفی از جمله عواملی هستند که باعث شده توجه جهانی به سمت انرژیهای تجدیدپذیر سوق پیدا کند. در مقابل، نیروگاههای خورشیدی با هزینه بهرهبرداری پایین، عمر مفید بالا و بدون نیاز به سوخت فسیلی، گزینهای جذاب برای تأمین انرژی در قرن ۲۱ محسوب میشوند.
سرمایهگذاری بخش خصوصی؛ فرصتی بزرگ
کفیلی همچنین به فرصتهای سرمایهگذاری در حوزه انرژیهای پاک اشاره کرد و گفت: وزارت نیرو تسهیلات ویژهای برای بخش خصوصی در نظر گرفته تا علاقهمندان بتوانند در زمینه احداث نیروگاههای خورشیدی وارد عمل شوند. این حمایتها از جمله خرید تضمینی برق تولیدی، اعطای مجوزهای سادهتر، و همچنین تأمین مالی از محل صندوقهای حمایتی، انگیزه سرمایهگذاران را برای ورود به این حوزه افزایش داده است.
در سالهای اخیر، شاهد رشد قابل توجه شرکتهای دانشبنیان و استارتاپهایی بودهایم که در زمینه تجهیزات خورشیدی، طراحی و نصب سیستمهای فتوولتائیک و خدمات پس از نصب فعالیت میکنند. این روند نه تنها به توسعه پایدار کشور کمک میکند، بلکه اشتغالزایی و انتقال فناوری را نیز بههمراه دارد.
انرژی پاک، آیندهای اجتنابناپذیر
مدیرکل مهندسی شرکت توانیر در بخش دیگری از اظهارات خود تأکید کرد که حرکت بهسوی استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است. بحران تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب، و افزایش قیمت سوختهای فسیلی باعث شدهاند تا کشورها بهدنبال منابع جایگزین مطمئن و پایدار باشند. در این میان، نیروگاههای خورشیدی به دلیل شرایط اقلیمی مساعد ایران، از بالاترین پتانسیل رشد برخوردارند.
وی افزود: ایران با بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در سال، در زمره کشورهای مستعد توسعه خورشیدی قرار دارد و استفاده نکردن از این ظرفیت عظیم، نوعی هدررفت منابع ملی تلقی میشود.
گامهای وزارت نیرو در مسیر توسعه
وزارت نیرو طی سالهای اخیر اهداف مشخصی را برای افزایش سهم تجدیدپذیرها در سبد انرژی کشور تعیین کرده است. بر اساس برنامههای ساتبا، قرار است تا چند سال آینده، سهم انرژیهای تجدیدپذیر از کل تولید برق کشور به مرز ۱۰ درصد برسد. اگرچه این عدد در مقایسه با بسیاری از کشورهای توسعهیافته هنوز پایین است، اما با استمرار حمایتها و افزایش آگاهی عمومی، روند رشد آن قابل اطمینان به نظر میرسد.
جمعبندی
در مجموع، نمیتوان نقش نیروگاههای خورشیدی را در آینده صنعت برق کشور نادیده گرفت. اگرچه این نیروگاهها هنوز در مراحل ابتدایی توسعه قرار دارند، اما اثربخشی آنها در کاهش فشار از دوش نیروگاههای حرارتی، کاهش تلفات انتقال، حفظ محیط زیست و پایداری شبکه، دلایل محکمی برای سرمایهگذاری و توسعه بیشتر این بخش محسوب میشوند. مجله برق اضطراری معتقد است با تداوم سیاستهای حمایتی و گسترش دانش عمومی، میتوان آیندهای پاکتر، کمهزینهتر و پایدارتر برای تأمین برق کشور رقم زد.
